ABS CHỐNG BÓ CỨNG NHƯ THẾ NÀO - ĐANG DẦN ĐƯỢC PHỔ BIẾN TRÊN NHỮNG CHIẾC XE MÁY

ABS là công nghệ xuất hiện lần đầu trên thị trường vào những năm 70 của thế kỷ 20 trên những chiếc xe hơi của Đức. Và ở thời điểm hiện tại trên thị trường xe máy Việt Nam ABS cũng đang dần được phổ biến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người sử dụng. Về cơ bản ABS sẽ đảm bảo an toàn lái khi phanh xe theo 3 chế độ: chế độ giảm áp suất, chế độ duy trì áp suất và chế độ tăng áp suất dầu phanh.

ABS là gì?

Khi tác dụng lực quá lớn vào tay phanh hoặc chân phanh, bánh xe có thể bị bó “cứng” lại khiến chiếc xe trở lên khó kiểm soát và mất ổn định. Đặc biệt nếu điều này xảy ra trên những đoạn đường trơn trượt thì khả năng ngã xe là rất cao. ABS (Anti-Lock Braking System) hay còn được gọi là CAB (Controller Anti-lock Brake) hệ thống chống bó cứng phanh cho phép người lái đạt được sự ổn định trong điều khiển xe khi phanh (ABS chỉ có trên những xe sử dụng phanh dầu/phanh đĩa). Ở nhiều quốc gia, việc trang bị ABS trên các loại xe đã trở thành bắt buộc. Một số loại xe ở thị trường Việt Nam có ABS: Honda SH, Yamaha NVX, Yamaha Grande, Piaggio Vespa Sprint…

ABS hoạt động như thế nào?

Các bộ phận chính của ABS gồm bộ điều khiển trung tâm ECU-ABS (tạm gọi trong bài viết này) (1), bộ điều biến (gồm bơm và các van dầu) (2), cảm biến tốc độ bánh xe (3) (và các cảm biến khác, VD: cảm biến tay ga, tốc độ động cơ, gia tốc…), vòng phát xung (4).

ECU-ABS sẽ phát hiện ra các bánh xe bị khóa dựa trên tín hiệu từ các cảm biến tốc độ bánh xe gửi về. Khi một bánh xe bị khóa cứng, ECU-ABS sẽ đưa ra tín hiệu đến bộ điều biến, và bộ điều biến này sẽ điều khiển áp suất dầu trong bộ ngàm phanh (lực phanh) để ngăn ngừa các bánh xe bị khóa cứng.

Bộ điều biến ABS hoạt động ở ba chế độ: giảm áp suất, duy trì áp suất, tăng áp suất. Khi hệ thống ABS được kích hoạt, người lái sẽ cảm nhận được sự rung động nhẹ khi bóp tay phanh hoặc nhấn chân phanh.

Khi ABS chưa được kích hoạt

Khi ABS chưa được kích hoạt, các tín hiệu điện từ ECU-ABS bị ngắt. Tại thời điểm này, van từ đầu vào mở, và van từ đầu ra đóng. Khi tay/chân phanh được kích hoạt, áp lực dầu được truyền qua van từ đầu vào và đi trực tiếp vào các ngàm phanh. Đây là hoạt động của phanh ở điều kiện thường. Lực phanh được kiểm soát trực tiếp bởi hoạt động phanh của người lái.

ABS 2 channel vs 1 channel

Channel là gì? Channel là “kênh điều khiển”, bạn có thể hiểu channel là số lượng mạch đường dẫn dầu điều khiển lực phanh ở bánh xe. Ví dụ: trên xe máy chúng ta có 2 loại ABS phổ biến nhất là 2 channel và 1 channel. 2 channel có nghĩa là trên xe đó sẽ có hai đường dẫn dầu độc lập để điều khiển lực phanh ở hai bánh một cách độc lập. Tương tự như vậy với 1 channel, trên xe sẽ chỉ có một đường dầu để điều khiển lực phanh ở bánh trước, còn bánh sau vẫn là phanh thường. Tại sao lại là bánh trước thì bạn có thể tham khảo bài viết này.

Ví dụ về ABS 2 channel. Hai bánh được kiểm soát lực phanh bởi 2 “kênh” riêng biệt.

Như vậy bạn sẽ nhận ra ngay loại nào sẽ có hiệu quả tốt hơn. 2 channel sẽ kiểm soát việc bó cứng ở cả hai bánh tốt hơn so với 1 channel. Nhưng ngược lại, về mặt cấu tạo của 2 channel sẽ phức tạp hơn, giá thành và chi phí sửa chữa cao hơn. Nói như vậy không có nghĩa là loại 1 channel không tốt, vì với việc di chuyển bình thường thì nó hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu an toàn, chẳng qua 2 channel tốt hơn mà thôi. Một bài toán giữa tính năng/chi phí, bạn hãy căn cứ nhu cầu thực tế của mình để lựa chọn sản phẩm.

Một số xe có ABS ở thị trường Việt Nam (4/2019)

Chế độ giảm áp suất

Ở chế độ này, áp lực dầu từ tay/chân phanh đến bộ ngàm phanh bị ngắt và áp lực dầu trong bộ ngàm phanh sẽ được chuyển tới ngăn chứa dầu. Điều này làm cho áp suất dầu tác động lên bộ ngàm phanh giảm, do đó tránh hiện tượng bánh xe bị khóa cứng.

Chế độ duy trì áp suất

Chế độ duy trì áp suất được giữ cho đến khi áp suất dầu tác động lên bộ ngàm phanh bi giảm và tốc độ bánh xe được phục hồi. Đường dầu từ bộ ngàm phanh đi tới ngăn chứa dầu được đóng bởi van từ đầu ra.

Tại thời điểm này, cả hai van từ đều đóng, và áp suất dầu tác động lên bộ ngàm phanh được giữ không đổi. Đồng thời, bơm dầu tiếp tục hoạt động để gia tăng áp suất dầu trong xi lanh phanh chính để hệ thống sẵn sàng vào chế độ áp suất tăng.

Chế độ tăng áp suất

Khi tốc độ bánh xe đã tăng trở lại, chế độ áp suất tăng được kích hoạt để đảm bảo đủ lực phanh. Van từ đầu vào mở ra để mở đường dầu từ tay/chân phanh tới bộ ngàm phanh.

Áp lực dầu trong tay/chân phanh đã được tăng lên bởi bơm dầu được truyền đến bộ ngàm phanh, làm cho áp lực dầu trong bộ ngàm phanh tăng lên.

Trong cả quá trình này, do hoạt động của bơm dầu, một phần áp lực sẽ tác động ngược lại tay phanh nên người lái sẽ cảm thấy rung nhẹ ở tay/chân phanh.

Tổng kết lại, việc chống bó cứng của hệ thống sẽ được duy trì bởi hoạt động của bơm và van từ trong bộ điều biến ABS. Tất nhiên rằng sẽ có nhiều biến thể của ABS và nguyên lý của chúng sẽ khác nhau đôi chút. Hy vọng sẽ sớm có thể chia sẻ với các bạn.